Τι είναι στρες και πως να το καταπολεμήσετε

Γράφει ο Ψυχολόγος Υγείας Δρ. Λυράκος Γεώργιος BN.BP. MPH. MSc. PhD. CPsychol

Τι είναι στρες 

Όταν οι απαιτήσεις της ζωής είναι μεγαλύτερες από την ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε τις απαιτήσεις αυτές, αυτή η κατάσταση καλείται συνήθως στρες. Αν και η εμπειρία του στρες ποικίλλει από το ένα άτομο στο άλλο, το στρες επηρεάζει συχνά την προσοχή, τις σκέψεις, τη δραστηριότητα του εγκεφάλου, και το συναίσθημα,  λειτουργίες του σώματος που ρυθμίζονται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα (όπως τον καρδιακό ρυθμό, την αναπνοή, τον ιδρώτα στις παλάμες, την αρτηριακή πίεση και την  πέψη), αλλά και το μυϊκό σύστημα (αφού συνήθως οδηγεί σε μυϊκή ένταση, και είτε αυξημένη ή μειωμένη κίνηση), και τις ορμόνες (κορτιζόλη, νορεπινεφρίνη, και αυξητική ορμόνη). Όταν το στρες είναι χρόνιο, και το σώμα παραμένει σε υψηλούς ρυθμούς έντασης, μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στον οργανισμό μας.(1)

Το στρες αποτελεί διαταραχή της ομοιόστασης του οργανισμού, που διαταράσσει την ισορροπία των λειτουργιών του σώματος, με αποτέλεσμα να συνδέεται με όλο το σύγχρονο νοσολογικό φάσμα, αλλά και την υιοθέτηση ανθυγιεινών συνηθειών.

Η κρισιμότητα και η επιτακτικότατα κατανόησης της ψυχονευροενδοκρινολογίας του στρες, της διάγνωσης, της μέτρησης και τελικά του αποτελεσματικού ελέγχου του από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας, γίνεται εμφανής από τον όγκο των δημοσιευμένων επιστημονικών εργασιών (περισσότερες από 300.000 εργασίες στο Medline). Εν τέλει, η πλήρης εξειδίκευση στο στρες εξυπηρετεί τη σύγχρονη επιστημονική ανάγκη, για τη διενέργεια μελετών «μεταφραστικού τύπου» (translational research). Ταυτόχρονα, η ίδια η κλινική πράξη και εμπειρία όσων εργάζονται σε δομές φροντίδας υγείας, έχει δείξει ότι ένας μεγάλος αριθμός συμπτωμάτων και παθολογίας σχετίζεται με το στρες.

Ενδεικτικά, υπολογίζεται ότι το 50-75% της σύγχρονης νοσολογίας σχετίζεται με την ψυχονευροενδοκρινολογία του στρες, ενώ σε επίπεδο πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας σχεδόν το 50% των επισκέψεων και το 1/3 των επισκεπτών σε εξωτερικά ιατρεία, αφορούν σε προβλήματα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με το στρες.(2)

Έτσι μέσα από τη μέχρι τώρα έρευνα έχει φανεί πως το ψυχολογικό στρες αυξάνει τον κίνδυνο για μια πληθώρα ασθενειών, όπως η παχυσαρκία, η υπέρταση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, (3-6) και οδηγεί σε μεγαλύτερη χρήση των υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης (7,8). Στο χώρο εργασίας, το άγχος οδηγεί επίσης σε συναισθηματική εξάντληση, δυσαρέσκεια εργασίας, χαμηλότερη παραγωγικότητα, (9, 10) και μειωμένη απόδοση (11,12).

Ως αποτέλεσμα, τα τελευταία χρόνια, έχουν γίνει προσπάθειες για να σχεδιαστούν προγράμματα ώστε να βοηθήσουν τους εργαζόμενους στη διαχείριση του εργασιακού άγχους (13,14).

Αντιμετώπιση του στρες 

 Οι κυριότερες μέθοδοι διαχείρισης του στρες περιλαμβάνουν τη γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία για την αλλαγή των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και την χρήση θετικών στρατηγικών αντιμετώπισης των στρεσογόνων καταστάσεων, η λήψη κοινωνικής στήριξης, οι ασκήσεις χαλάρωσης, η διαφραγματική αναπνοή και το μασάζ.

Η αδυναμία του σύγχρονου ανθρώπου να χαλαρώσει έχει να κάνει τόσο με τον τρόπο που ο ίδιος ο άνθρωπος διαχειρίζεται την καθημερινότητα του, αλλά και με την ίδια τη φύση του ανθρώπου και το είδος της εργασίας του αλλά και τον τρόπο σκέψης  που αποτελεί μια κατάσταση στρες από μόνη της για τον οργανισμό. Έτσι πέρα από τη γνωστική διαχείριση ενός στρεσογόνου παράγοντα, έχει αποδειχθεί πως εναλλακτικές μέθοδοι θεραπείας είναι αποτελεσματικές για τη διατήρηση τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής ευεξίας γενικότερα, μειώνοντας το στρες και βοηθώντας το άτομο να αναπτύξει ικανότητα προσαρμογής στο στρες.

Οι τεχνικές χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν το άτομο να μειώσει το στρες που αισθάνεται λόγω των αυξημένων απαιτήσεων της σύγχρονης καθημερινότητας, ενώ ταυτόχρονα οδηγούν σε αλλαγές και βελτιώσεις στην ανθρώπινη φυσιολογία: μειώνοντας την αρτηριακή πίεση, βελτιώνοντας το ρυθμό της αναπνοής και της καρδιάς, οδηγούν σε αύξηση των γνωστικών διεργασιών, μείωση των μυοσκελετικών και στομαχικών πόνων και ελάττωση των τιμών της χοληστερόλης. (15,16)

Τα τελευταία χρόνια εξάλλου πολλά νοσοκομεία σε όλο τον κόσμο έχουν εντάξει τα προγράμματα αντιμετώπισης του στρες στην καθημερινή πρακτική τους όπως το Benson-Henry Institute του Γενικού Νοσοκομείου της Μασσαχουσέτης στις ΗΠΑ, όπου διδάσκονται τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς ασθενείς μέθοδοι χαλάρωσης και θεραπείες μασάζ ώστε ο ασθενής να μπορέσει να επιλέξει την καταλληλότερη για την περίπτωση του. Αντίστοιχα προγράμματα διαχείρισης του στρες εκτελούνται και στην Mayo Clinic όπου οι συμπληρωματικές θεραπείες όπως οι ασκήσεις χαλάρωσης, οι διαφραγματικές αναπνοές, το μασάζ, η ενσυναίσθηση και η αρωματοθεραπεία αποτελούν σημαντικό κομμάτι της καθημερινής πρακτικής. (17)

Τέλος το μασάζ βοηθά στο να χαλαρώσει όλο το σώμα διασπώντας το συσσωρευμένο στους μυς γαλακτικό οξύ και μεταφέροντας το στον κύκλο του Κρεμπς οδηγώντας σε αύξηση των ενδορφινών που είναι οι ορμόνες της χαράς και της θετικής διάθεσης, προσφ'εροντας έτσι στο άτομο χαλάρωση αλλά και μείωση των μυοσκελετικών προβλημάτων που προκαλεί η μυική τάση λόγω του στρες. (18)

Βιβλιογραφία

1. Goldberger LaB, S., ed Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects. 2nd ed. ed. New York: The Free Press; 1993. - See more at: http://www.prevention.va.gov/Healthy_Living/Manage_Stress.asp#sthash.zPG6RGTi.dpuf

2. _. Τι είναι στρες. Ιατρική Σχολή. Η Επιστήμη του Στρες & Η Προαγωγή της Υγείας. Copyright © 2008-2011 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ανακτήθηκε 22/05/2016 http://www.stressmaster.med.uoa.gr/plhrofories-aitiseis/geniki-perigrafi/ti-einai-stres.html

3. Limm H, Angerer P, Heinmueller M, et al. Self-perceived stress reactivity is an indicator of psychosocial impairment at the workplace. BMC Public Health 2010; 10:252.

4. Figueredo VM. The time has come for physicians to take notice: the impact of psychosocial stressors on the heart. Am J Med 2009; 122:704–712.

5. Das S, O’Keefe JH. Behavioral cardiology: recognizing and addressing the profound impact of psychosocial stress on cardiovascular health. Curr Atheroscler Rep 2006; 8:111–118.

6. Lillberg K, Verkasalo PK, Kaprio J, et al. Stressful life events and risk of breast cancer in 10,808 women: a cohort study. Am J Epidemiol 2003; 157:415–423.

C7. Azagba S, Sharaf MF. Psychosocial working conditions and the utilization of health care services. BMC Public Health 2011; 11:642.

8. Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet 2004; 364:937–952.

9. Borritz M, Rugulies R, Bjorner JB, et al. Burnout among employees in human service work: design and baseline findings of the PUMA study. Scand J Public Health 2006; 34:49–58.

10. Stansfeld S, Candy B. Psychosocial work environment and mental health: a meta-analytic review. Scand J Work Environ Health 2006; 32:443–462.

11. Kivimaki M, Vahtera J, Elovainio M, et al. Death or illness of a family member, violence, interpersonal conflict, and financial difficulties as predictors of sickness absence: longitudinal cohort study on psychological and behavioral links. Psychosom Med 2002; 64:817–825.

12. Hilton MF, Scuffham PA, Vecchio N, Whiteford HA. Using the interaction of mental health symptoms and treatment status to estimate lost employee productivity. Aust N Z J Psychiatry 2010; 44:151–161.

13. Awa WL, Plaumann M, Walter U. Burnout prevention: a review of intervention programs. Patient Educ Couns 2010; 78:184–190.

14. Ruotsalainen J, Serra C, Marine A, Verbeek J. Systematic review of interventions for reducing occupational stress in health care workers. Scand J Work Environ Health 2008; 34:169–178.

15. English, E. H., & Baker, T. B. (1983). Relaxation trainig and cardiovascular response

to experimental stressors. Health Psychology, 2, 239-259.

16. Wetherall, M. (2002). “Not to be sneezed at”. The Psychologist, 15 (6), 305.

17. Mayo Clinic. (2013) Stress management. Retrieved (06/11/13)

http://www.mayoclinic.com/health/stress-management/MY00435/TAB=resources

18. http://www.webmd.com/balance/stress-management/features/massage-therapy-stress-relief-much-more

Μήπως σας εκμεταλλεύονται και δεν το παίρνετε χαμπάρι;

Στην εργασία όσο και στην ζωή οι άνθρωποι  έχουν την τάση να επωφελούνται από την καλοσύνη των άλλων. Τις περισσότερες φορές το κάνουν χωρίς το θύμα τους να το αντιλαμβάνεται πάρα πολύ. Να είστε έτοιμοι και σε επιφυλακή για τις προθέσεις των άλλων, γιατί στο τέλος θα μπορούσατε να φτάσετε στο σημείο να ρίχνετε συνεχώς τον εαυτό σας.
Μην κάνετε τίποτα που πραγματικά δεν θέλετε να το κάνετε.
Μερικοί άνθρωποι  το κάνουν μόνο από το φόβο να πούν όχι. Όλη την ώρα όμως που θα κάνετε αυτό που σας ζητάνε οι άλλοι, θα νιώθετε άβολα, πικρία και δυστυχισμένος. Εν τω μεταξύ, αυτός που σας έβαλε σε αυτή την κατάσταση είναι χαμογελαστός και απολαμβάνει όσα κερδίζει από σας μένοντας κρυμμένος στο περιθώριο. Έτσι μην βάζετε τον εαυτό σας σε αυτή την κατάσταση. Εσείς είστε αυτοί που καθορίζετε τα δικα σας συναισθήματα και τις πράξεις. Αναλάβετε λοιπόν την ευθύνη!

Έτσι αν ακόμη και σε απλά καθημερινά πράγματα λέτε πάντα ναί και ποτέ όχι, γιατί νομίζετε πως μόνο έτσι είναι η ζωή, και πως πρέπει να βοηθάμε συνεχώς τους άλλους, αν δίνετε τη σειρά σας σε κάποιον στο ΑΤΜ και μετά μένετε χωρίς μετρητά, η τη θέση σας στο πάρκινκ σε μία όμορφη γυναίκα που μετά δεν σας λέει ούτε ευχαριστώ, μάλλον πρέπει να αρχίσετε να μαθαίνετε τι σημαίνει όχι. 

Γιατί ενώ συνήθως πιστεύω πως όλοι οι άνθρωποι είναι φύση καλοί και δεν θέλουν να με εκμεταλευτούν αυτό είναι ένα στοιχείο της αισιόδοξης προσωπικότητας μου που δεν συνάδει πάντα με τη σύγχρονη ανταγωνιστική πραγματικότητα.

Για να μπορέσετε λοιπόν να αντισταθείτε στην εκμετάλευση των άλλων ας δούμε κάποιες χρήσιμες συμβουλές.

Να είστε προσεκτικοί με τον καθένα

Ακόμη και ο καλύτερος σας φίλος θα μπορούσε  να είναι ο δράστης του εγκλήματος της εκμετάλευσης. Οι άνθρωποι συνηθίζουν να λυμαίνονται την καλοσύνη, είναι σαν ένας καρχαρίας που μυρίζει το αίμα που αναβλύζει από μία πληγή. Έτσι και τα άτομα αυτά, μπορούν να γευτούν την αύρα του ανθρώπου που μυρίζει από μακρυά θύμα και πάντα θα θελήσουν να δοκιμάσουν την τύχη τους στο παιχνίδι αυτό της εκμετάλευσης. 
Θέλουν να ρουφήξουν κάθε δυνατότητα να κερδίσουν από σας μέχρι να μην έχετε κάτι άλλο να τους δώσετε.  Έχετε λοιπόν το νου σας και να ξέρετε  ότι οι άνθρωποι είναι συνήθως αυτοτροφοδοτούμενοι στο βάθος της  καρδιάς τους. Στο τέλος οι περισσότεροι άνθρωποι νοιάζονται μόνο για τον εαυτό τους. 

Ενώ όμως είναι εύκολο να αλλάξετε τον εαυτό σας και να οδηγηθείτε σε αυτή τη νοοτροπία του "μην εμπιστεύεσαι κανέναν", κάτι τέτοιο  μπορεί να σας κάνει να είστε σε συνεχή επιφυλακή και σε αμυντική στάση όλη την ώρα. Κανείς όμως δεν θέλει αυτή τη στάση και μπορεί ολοκληρωτικά να καταστρέψει τη ζωή του αν μπεί σε μία τέτοια κατάσταση. 

Μην αισθάνεστε ενοχές

Ένας από τους κύριους λόγους που παραδινόμαστε, οφείλεται στο γεγονός ότι δεν έχουμε μια καλή δικαιολογία για να μην παραδοθούμε σε όσα μας ζητούν.
Ή τουλάχιστον πιστεύουμε ότι μπορεί να μην  είναι μια αρκετά καλή δικαιολογία στα μάτια του αρπακτικού που θέλει να μας εκμεταλευτεί...

Η απάντησή μου;
ΚΑΙ ΤΙ ΕΓΙΝΕ;;;;;

1.) Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσετε γιατί  τους λέτε όχι, δεν χρειάζεται καν να τους δώσετε ένα λόγο.

 2.) Μην ανησυχείτε για αυτούς. Είστε μόνο εσείς  και οι σκέψεις σας, έχετε το δικαίωμα να πειτε ΟΧΙ!

Υψώστε το ανάστημά σας

Οι άνθρωποι γύρω σας έχουν συνηθίσει να σας εκμεταλλεύονται. Δεν θα το βάλουν κάτω χωρίς μάχη και θα τραβήξουν κάτω από το μανίκι τους κάθε τραπουλόχαρτο ενοχής που έχουν κρυμμένο στο σακάκι τους. Θα βγάλουν τα δόντια τους και θα προσπαθήσουν να σας δαγκώσουν όπως το φίδι δαγκώνει και χύνει το δηλητήριο του ώστε να ακινητοποιήσει και να δηλητηριάσει το θύμα του. Αυτό θα είναι και το δυσκολότερο μέρος από το οποίο θα πρέπει να αντέξετε να ξεφύγετε. 

Έχετε μια ανάγκη να αισθάνεστε αποδεκτοί και μέρος του συνόλου και λέγοντας «όχι» έχετε την ευκαιρία  να κάνετε εχθρούς. Στο τέλος όμως θα νιώσετε πολύ καλά για τον εαυτό σας και το όχι, και έτσι μπαίνετε σε ένα καλό δρόμο, που αποτελεί και τον απώτερο στόχο σας για την επιτυχία.

Ποιό είναι λοιπόν το νόημα;

Δεν είναι κακό να βοηθάμε, αλλά να βοηθάμε αυτούς που έχουν πραγματικά ανάγκη από τη βοήθεια μας και όχι αυτούς που απλά δεν θέλουν να μπουν στη διαδικασία να βοηθήσουν τους εαυτούς τους. Αν μπούμε στη διαδικασία να βοηθήσουμε τέτοια άτομα απλά σταματάμε να βοηθούμε τον εαυτό μας, μπαίνουμε σε μία διαδικασία στρες και ενοχών γιατί δεν υπερασπίζουμε τα πιστεύω και τα δικαιώματα μας και απλά μπαίνουμε σε μια φάση συνεχούς υπερδιέγερσης και κατάθλιψης για όσα χάνουμε στην καθημερινότητα μας μειώνοντας συνεχώς τον εαυτό μας.

Γράφει ο Dr Γεώργιος Λυράκος Ψυχολόγος Υγείας, Γνωσιακός Συμπεριφορικός Θεραπευτής

Η επίδραση της οικονομικής κρίσης στην ψυχική υγεία

Αρθρογραφεί ο ψυχολόγος Υγείας Δρ Γεώργιος Λυράκος

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ως υγεία, ορίζεται όχι μόνο η απουσία νόσου αλλά και η κατάσταση της ψυχοκοινωνικής ευεξίας. Οι Willis και Campbell (1992), μέσα από ένα σύνολο ορισμών, καταλήγουν στο συμπέρασμα  ότι η ψυχική υγεία «είναι μία θετική κατάσταση πνευματικής ευεξίας στην οποία τα άτομα αισθάνονται βασικά ικανοποιημένα από τον εαυτό τους, τους ρόλους τους στη ζωή και τις σχέσεις τους με τους άλλους». Συχνά λοιπόν ο όρος «ψυχική υγεία» ταυτίζεται με την «ψυχική ευεξία.»

Για να μπορέσουμε όμως να καταλάβουμε τον όρο ψυχική υγεία θα πρέπει να αποδεχτούμε πρώτα πως αποτελεί μια πολυπαραγοντική έννοια, που εμπεριέχει :

• την απουσία αρνητικών συναισθημάτων (όπως το άγχος και η κατάθλιψη),
• την παρουσία θετικών συναισθημάτων,  
• την ικανοποίηση από τη ζωή (εννοώντας τη θετική αυτοεκτίμηση), καθώς και
• την ύπαρξη καλής γνωστικής λειτουργίας (χρόνος αντίδρασης στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος) (McAuley and Rudolph, 1995).

Δίνοντας λοιπόν ορισμό στα αρνητικά συναισθήματα, μπορούμε να ορίσουμε το δυσλειτουργικό άγχος ως τη δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση, που περιλαμβάνει αισθήματα φόβου σε περιπτώσεις κινδύνου στις οποίες η πηγή είναι άγνωστη σε ένα μεγάλο βαθμό ή μη αναγνωρίσιμη (Μάνος, 1998). Στις περισσότερες περιπτώσεις το άγχος αποτελεί μια κοινή αντίδραση, που σε κάποιο βαθμό υπάρχει στους περισσοτέρους ανθρώπους με την μορφή της υπερβολικής αντίδρασης σε ήπια στρεσογόνα γεγονότα. Όταν αυτό το στρες συνεχίζει να υπάρχει για μεγάλο διάστημα, ή εμφανίζεται συχνά, μπορεί να συσχετιστεί με αρνητική επίδραση στη ποιότητα ζωής και με προβλήματα στην υγεία των ατόμων. Παράλληλα το στρες έχει βρεθεί πως συνδέεται με τη κατάθλιψη, την οξυθυμία, την επιθετικότητα, το νευρωτισμό και την αίσθηση της προσωπικής δυστυχίας (Θεωδοράκης, 2010).

Επιστρέφοντας στο άγχος, μπορούμε να το διαχωρίσουμε σε δύο είδη που είναι:

α) το άγχος προδιάθεσης που αποτελεί βασικό γνώρισμα της προσωπικότητας και

β) το άγχος κατάστασης που αποτελεί μια πρόσκαιρη συναισθηματική διαταραχή (Cattell & Sheier, 1961).

Προχωρώντας στο δεύτερο κομμάτι της ψυχικής υγείας και για  να ερμηνεύσουμε τα θετικά συναισθήματα, θα πρέπει να ερμηνεύσουμε πρώτα κάποια από τα αρνητικά που σχετίζονται με την αυτοεκτίμηση και συγκεκριμένα τη κατάθλιψη, που θεωρείται ως η συχνότερη παρατηρούμενη ψυχική διαταραχή και ορίζεται ως μια συναισθηματική κατάσταση έντονης και επίμονης λύπης. Η κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από αισθήματα απόγνωσης και αποθάρρυνσης. Συνδέεται επίσης με την χαμηλή αυτοεκτίμηση, την αβεβαιότητα για το μέλλον και την παραίτηση του ατόμου από τις κοινωνικές σχέσεις.

Τέλος η καλή γνωστική λειτουργία έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με το στρες, καθώς όσο μεγαλύτερο είναι το στρες τόσο περισσότερο παρατηρούνται διαταραχές στη μνήμη και την αντίληψη των ατόμων (Lyrakos et al, 2016)

Επιπτώσεις της οικονομική κρίσης στην ψυχική υγεία

Η προσωπικότητα όπως και η ζωή του σύγχρονου ανθρώπου είναι δομημένες πάνω στην εργασία και το οικονομικό του υπόβαθρο. Τα αποτελέσματα των περισσότερων ερευνών συμφωνούν ότι η απώλεια της εργασίας συνδέεται στενά και αυξάνει το  κίνδυνο εμφάνισης των ψυχικών διαταραχών, όπως και των σωματικών επιπτώσεων που αυτές οι διαταραχές μπορούν να έχουν. Πολλές μελέτες υποστηρίζουν ότι υπάρχει μια δυνατή συσχέτιση ανάμεσα στην ανεργία και την αύξηση κινδύνου εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης, αντικοινωνικής συμπεριφοράς και χρήσης ουσιών (Murphy and Athanasou, 1999). Η σημασία που έχουν οι ψυχικές διαταραχές στο τομέα της δημόσιας υγείας είναι φανερή και από το ότι κατατάσσονται ανάμεσα στις πρώτες αιτίες που οδηγούν σε σημαντική ανικανότητα του ατόμου και αναμένεται ότι θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο μέσα στα επόμενα χρόνια, ενώ υπολογίζεται ότι το 2020 θα είναι δεύτερες σε συχνότητα, αμέσως μετά την ισχαιμική καρδιοπάθεια (WHO, 2001).

Μια μεγάλη έρευνα που διεξήχθη σε 26 χώρες της Ευρώπης, για το διάστημα από το 1970 έως το 2006,  μελέτησε τους τρόπους με τους οποίους οι οικονομικές αλλαγές είχαν επιδράσει στα ποσοστά θνησιμότητας και τα αποτελέσματά της έδειξαν ότι, για ηλικίες κάτω των 65 χρονών, για κάθε 1% ποσοστό αύξησης της ανεργίας, υπήρχε αύξηση κατά 0,8% στις αυτοκτονίες (Stuckler et al., 2009). 

Μια μελέτη της βιβλιογραφίας, που εστίασε στις επιδράσεις που έχει στη ψυχική υγεία η ανεργία, έδειξε ότι ο μέσος όρος του ποσοστού των άνεργων ατόμων που εμφάνισαν ψυχικά προβλήματα ήταν στο 34%, σχεδόν διπλάσιος από ότι στα άτομα που δούλευαν, όπου το ποσοστό άγγιζε το 16% (Paul και Moser, 2009). Επίσης, η ανεργία έχει συσχετιστεί με την υιοθέτηση ανθυγιεινών συμπεριφορών υγείας, όπως το κάπνισμα. Τα άνεργα άτομα με εκείνα που δούλευαν είχαν επίσης σημαντικές διαφορές μεταξύ τους σε σχέση με άλλα στοιχεία σχετικά με τη ποιότητα της ψυχικής υγείας, όπως είναι τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, την υποκειμενική αίσθηση ικανοποίησης από τη ζωή, την αυτοεκτίμηση αλλά και την εμφάνιση ψυχοσωματικών συμπτωμάτων (Paul and Moser, 2009). 

Παρόμοια αποτελέσματα φάνηκαν και σε ελληνική μελέτη, όπου καταγράφηκε πως το μεγαλύτερο ποσοστό όσων ζητούν κοινωνική βοήθεια είναι άτομα με οικονομικά ή ψυχικά προβλήματα (Lyrakos et al, 2015). Η οικονομική δυσχέρεια συχνά οδηγεί το άτομο σε  ανθυγιεινούς τρόπους διατροφής, δυσχεραίνοντας και την πρόσβαση του στο σύστημα φροντίδας της υγείας, κάτι στο οποίο οφείλεται και η αύξηση των ποσοστών νοσηρότητας και θνησιμότητας (Valkonen and Martikainen, 1995).

Σε μια έρευνα, από τους VanPraag et al. (2003), τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το άτομο αντλεί ικανοποίηση από την εργασία του όχι μόνο όταν είναι ικανοποιημένο από το εισόδημά του αλλά και όταν αισθάνεται πως ο εργοδότης του εκτιμά τη δουλειά του. Η εργασία είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες που επιδρούν στην ποιότητα της ζωής, καθώς αποτελεί την προϋπόθεση για αποφυγή της φτώχειας, η οποία, όπως είναι λογικό, έχει αρνητική επίδραση στην ικανοποίηση που αισθάνεται το άτομο (Rahman et al., 2005).

Το βιοτικό επίπεδο επιδρά σημαντικά στην υλική ευημερία των ατόμων, όντας έτσι ένας βασικός παράγοντας που επηρεάζει την ποιότητα ζωής τους (Cummins, 1997).  Άτομα με χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο δεν έχουν τις ίδιες ευκαιρίες για αναψυχή, λόγω του χαμηλού τους εισοδήματος, κάτι το οποίο οδηγεί και σε μειωμένο αίσθημα ικανοποίησης τους. Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι η ικανοποίηση των ατόμων αυξάνει όταν εκείνα συμμετέχουν σε δραστηριότητες όπως, για παράδειγμα, πολιτισμικές δραστηριότητες, που μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους (Cummins, 1997; Sherwood, Jago, & Deery, 2005), ενώ η οικογένεια φαίνεται επίσης να αποτελεί προστατευτικό παράγοντα σε καιρούς κρίσης (Lyrakos et al., 2015).

Σε αντιδιαστολή με τα παραπάνω, μια πρόσφατη μελέτη στη Θεσσαλονίκη έδειξε πως οι αυτοκτονίες δεν σχετίζονται τόσο με την ανεργία όσο με τις κλιματολογικές συνθήκες (Φουντουλάκης, 2015), ενώ στη μελέτη των Tzanne και Lyrakos (2013) σε απόπειρες αυτοκτονίας και εκεί το μεγαλύτερο ποσοστό είχανε τα συναισθηματικά προβλήματα και όχι τα οικονομικά. 

Τα πορίσματα λοιπόν δικά σας, οι έρευνες έχουν δείξει τη συσχέτιση όμως ο τρόπος με το οποίο αντμετωπίζουμε τα όποια ψυχοπιεστικά γεγονότα στη ζωή μας είναι αυτός που θα ορίσει τελικά και το αποτέλεσμα σε κάθε έναν από εμάς. 
Dr Georgios Lyrakos BS MSc PhD CPsychol
Program Director MSc Health Psychology
City Unity College-Cardiff MET 

Γράμμα ενός ναρκισσιστή στη μη αγαπημένη του...

Γράφει ο Ψυχολόγος Υγείας Δρ Λυράκος Γεώργιος MSc, PhD, CPsychol

Γλυκό υποκείμενο του ναρκισσιστικού μου μεγαλείου

Κατ 'αρχάς, αυτά που είμαι έτοιμος να πω, δεν είναι λόγια που ποτέ θα πω ή θα παραδεχτώ (σε σένα), γιατί κάτι τέτοιο θα τερματίσει το  παιχνίδι «ο νικητής τα παίρνει όλα» που είναι η κύρια πηγή απόλαυσης μου σε τούτη δω τη ζωή - μια πηγή που με τρόπο περίτεχνα αποτελεσματικό σε κάνει να συνεχίζεις και κουβαλάς το φορτίο μου στη σχέση μας.

Και αυτό είναι το νόημα....

Όταν λέω "σ 'αγαπώ" Θέλω να πω ότι αγαπώ το πόσο σκληρά εργάζεσαι για να με κάνεις να νιώσω σαν να είμαι τα πάντα για σένα, ότι είμαι το επίκεντρο της ζωής σου, και ότι ποτέ δεν θα πρέπει να περιμένεις να κάνω και γω το ίδιο για σένα.

Αγαπώ τη δύναμη που έχω να εκμεταλλεύομαι τις αγνές σου προθέσεις, και την ευχαρίστηση που αντλώ όταν αφήνω τον εαυτό μου να αισθάνομαι τεράστιος σε σύγκριση με σένα, σε κάθε ευκαιρία, κάνοντας σε να αισθάνεσαι μικρότητα και ασημαντότητα.

Λατρεύω τον τρόπο που αισθάνομαι όταν, αφού ανάψω τα αίματα με όσα σου φτύσω στα μούτρα περίτεχνα, τίποτα από όσα θα θελήσεις να συζητήσουμε ή να μου πεις δε θα συμβεί, και ότι σε έχω εκπαιδεύσει να αισθάνεσαι "παραλογισμό" επειδή ρώτησες, ή έφερες στην επιφάνεια τα θέματα που σε απασχολούν όπως τη λαχτάρα σου για εγγύτητα, ενσυναίσθηση επικοινωνίας, συναισθηματικό δέσιμο, και ούτω καθεξής....

ποταπά αισθήματα και ανάγκες.....

Σ 'αγαπώ σημαίνει αγαπώ τον τρόπο που αισθάνομαι όταν είμαι μαζί σου. Επειδή οι νευρώνες του μυαλου μου, λόγω του πόσο σιχαίνομαι και θεωρώ κατώτερους όλους τους άλλους σε γενικές γραμμές, με κρατάνε συνεχώς σε συναισθήματα αυτοαπέχθειας, μου αρέσει που μπορώ να αγαπήσω τον εαυτό μου μέσα από σένα, και αγαπώ που σε μισώ γιατί χρειάζεται να στηρίζομαι σε σένα για οτιδήποτε.

Σ 'αγαπώ σημαίνει αγαπώ τον τρόπο που αισθάνομαι όταν είσαι μαζί μου, πιο συγκεκριμένα, το ότι νιώθω πως μου ανήκεις σαν να είσαι το απόκτημα και η περιουσία μου. Όπως όταν οδηγώ ένα γρήγορο σπορ αυτοκίνητο, σε αγαπώ για το ότι θα ενισχύσεις την κοινωνική μου θέση στα μάτια των άλλων, επιτρέποντάς τους να γνωρίζουν ότι είμαι ο θεός και αφέντης σου, και μου αρέσει να σκέφτομαι τους άλλους να ζηλεύουν όσα έχω στην κατοχή μου.

Μου αρέσει να σου ρίχνω λίγα ψίχουλα στο δρόμο σου όταν με απειλείς ότι υπάρχει κίνδυνος να φύγεις, και να βλέπω πόσο γρήγορα μπορώ να σε φέρω πίσω, ελπίζοντας ότι θα με αλλάξεις.

Μικρό μου και που να ξερες τι σε περιμένει.....

Μου αρέσει που μπορώ να σε κάνω να αισθάνεσαι ανασφαλής στη στιγμή, δίνοντας προσοχή στις άλλες γυναίκες, τους φίλους μου, τα μέλη της οικογένειας μου, τη δουλειά μου ... και κάθε άλλον εκτός από σένα,  κάνοντας σε να αναρωτιέσαι γιατί μου είναι τόσο εύκολο να εκφράσω τα συναισθήματά μου, να κάνω κομπλιμάν, να είναι στοργικός, αλλά μόνο όταν εξυπηρετεί την ευχαρίστηση μου (στην περίπτωση αυτή, να σε βλέπω να λιώνεις που δεν σου δίνω αυτό που δίνω σε όλους τους άλλους) …

Σ 'αγαπώ σημαίνει ότι σε χρειάζομαι, επειδή, λόγω της αυτοαπέχθειας  που κουβαλάω, έχω ανάγκη άτομα που μπορώ να τα χρησιμοποιήσω σαν σάκους του μποξ, για να κάνω τον εαυτό μου να νιώθει καλά, κάνοντας τους άλλους  να αισθάνονται άσχημα για τον εαυτό τους. Αυτός είναι ο τρόπος που με βοηθά να μουδιάζω συναισθηματικά, είναι το μέσο για να αρνούμαι τα τρομακτικά συναισθήματα που κουβαλάω μέσα μου και που ελπίζω να μην παραδεχτώ ποτέ.

Μου αρέσει να είμαι σαν θεός για να σένα, να επικεντρώνεσαι στο να με κάνεις να αισθάνομαι ότι είμαι κάποιος που τον λατρεύουν, θυσιάζοντας τα πάντα για μένα, ώστε πάντα να επιδιώκεις να με ευχαριστήσεις, μόνο εμένα και κανέναν άλλο, και να μου δίνεις τον πλήρη έλεγχο να  διαχειρίζομαι το τι θα σου  δίνω ως ανταμοιβή και τιμωρία ανάλογα με τις επιθυμίες μου.

Μου αρέσει το πώς μπορώ να χρησιμοποιήσω τη δύναμή μου για να σε καταστέλλω, κάνοντας σε να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου, αμφισβητώντας πολλές φορές την ίδια τη λογική σου, δημιουργώντας σου την εμμονή να μου εξηγείς τον εαυτό σου, να μου ομολογείς την πίστη σου, να αναρωτιέσαι τι δεν πάει καλά με σένα και δεν μπορείς να κάνεις κάποιον που αντλεί ευχαρίστηση από το να μισεί τους άλλους ευτυχισμένο.

Σ 'αγαπώ σημαίνει ότι αγαπώ τον τρόπο με τον οποίο σε έχω ορίσει και διαμορφώσει να με σκέφτεσαι σαν το θαύμα και το σωτήρας σου, σαν τη πηγή της ζωής και της επιβίωσης σου, και τον τρόπο με τον οποίο σε κάνω να συνεχίζεις να έρχεσαι πίσω σε μένα, όπως η βαρύτητα, όσο σκληρά και αν προσπαθείς να πετάξεις μακριά.

Μου αρέσει που είσαι το φάρμακο που με κάνει να νιώθω καλά, και ο τρόπος που αισθάνομαι όταν βλέπω τον εαυτό μου  μέσα από τα μάτια σου που με θαυμάζουν, ο μεγαλύτερος θαυμαστής και το κοινό μου, κοιτώντας με ψηλά ως μια ανώτερη πηγή γνώσης.

Όπως μία ηλεκτρική σκούπα, έτσι το αίσθημα κενού που έχω μέσα μου είναι σε συνεχή ανάγκη να ρουφά τη ζωή και την αναπνοή, την ενέργεια και τη ζωτικότητα που φέρνεις στη ζωή μου.

Μου αρέσει να είμαι το φάρμακο σου, αυτό που χρειάζεσαι και δεν μπορείς να μείνεις μακριά του, ανεξάρτητα από το πόσο σε κακομεταχειρίζομαι, και όλα τα σημάδια ότι ο εθισμός σου σε μένα ρουφά κυριολεκτικά  τη ζωή, την ενέργεια και τη ζωτικότητα από τη ζωή σου, και ότι κινδυνεύεις να χάσεις  όλο και περισσότερα από όσα έχουν μεγαλύτερη αξία στη ζωή σου.

Μου αρέσει που μπορώ να σε κάνω να νιώσεις πως κανένας άλλος δεν θα σε θέλει.

Μου αρέσει που μπορώ να ελέγξω τις προσπάθειές σου να με καταλάβεις, μετατοπίζοντας το επίκεντρο στο τι κάνεις λάθος και πόσο καλή είσαι.

Λατρεύω το πόσο εύκολο είναι να σε κάνω να συγκεντρώσεις όλη τη χαρά και την προσοχή σου στις ανάγκες και τα θέλω μου, στην δυσκολία ή τον πόνο μου.

Λατρεύω την αίσθηση ότι μου ανήκουν οι  σκέψεις, οι φιλοδοξίες σου, ότι οι ανάγκες και οι επιθυμίες σου επικεντρώνεται αποκλειστικά στο να μη με θυμώσεις, κρατώντας με ευτυχισμένο.

Αν και μισώ τόσο εσένα όσο και την εξάρτηση μου στην φροντίδα σου, μου αρέσει να βλέπω τον εαυτό μου μέσα από τα μάτια σου, έναν εαυτό πάντα έτοιμο να με θαυμάσεις, λατρέψεις, συγχωρήσεις, δικαιολογήσεις  και να υποκύψεις ακόμη μια φορά στα ψέματα και τις παγίδες μου.

Λατρεύω την αίσθηση που μου δίνει η σκέψη ότι σε έχω κάνει αδύναμη, ευάλωτη, συναισθηματικά ευαίσθητη, και ότι ποτέ δεν θα ξέρεις ότι αυτή σου την  παιδική αθωότητα και την καλοσύνη την βλέπω σαν αδυναμία.

Με λίγα λόγια, όταν λέω σ 'αγαπώ, αγαπώ τη δύναμη που έχω να παραμένω ένα μυστήριο που δεν πρόκειται ποτέ να λύσεις, γιατί αρνείσαι να πιστέψεις ότι αυτό είναι ένα παιχνίδι που δεν έχει άλλο από μηδενικό αποτέλεσμα, που ο νικητής τα παίρνει όλα, καθώς είναι ο  μόνος που γνωρίζει τους κανόνες. Λατρεύω το ότι γνωρίζω πως ποτέ δεν θα καταφέρεις  να με πείσεις να υποστηρίξω τη δημιουργία μιας αμοιβαίας σχέσης, διότι, σύμφωνα με την  κοσμοθεωρία μου, το να είσαι ευάλωτος, συναισθηματικά εκφραστικός, ευγενικός, φροντιστικός, να έχεις ενσυναίσθηση και αθωότητα είναι σημάδια αδυναμίας, και είναι η απόλυτη απόδειξη της κατωτερότητας.

Ευχαριστώ, αλλά δεν θα πάρω, θα μείνω στη θέση μου ότι ο νικητής τα παίρνει όλα, στη ναρκισσιστική ικανότητά μου να είμαι άκαρδος, ανάλγητος, ψυχρός, υπολογιστής ... για να εξασφαλίσω το ότι η  ένδεια μου για  αίσθημα ανωτερότητας δεν θα παρεμποδίζεται από τίποτα.

Για πάντα μη δικός σου

Ο ναρκισσιστής σου

μέρος του κειμένου προέρχεται από προσαρμογή από την πηγή: http://blogs.psychcentral.com/relationships/2016/03/what-it-means-when-a-narcissist-says-i-love-you/

Και τώρα που φέραμε το μωρό σπίτι τι κάνουμε;

Γράφει ο Δρ Γεώργιος Λυράκος, Ψυχολόγος Υγείας, MSc, PhD, CPsychol 

Με αφορμή μία συζήτηση που είχα σήμερα με ένα πολύ καλό μου φίλο για την άφιξη του νέου μέλους της υπέροχης οικογενείας τους είπα να μιλήσουμε λίγο για τα νέα μωρά στην οικογένεια και τη διαχείριση των μεγαλύτερων παιδιών μας. 

 Η άφιξη ενός νέου μέλους στην οικογένεια ειδικά όταν μιλάμε για το νέο αδελφάκι πάντα μας δημιουργεί το φόβο πως η ισορροπία που δημιουργήθηκε από τους γονείς μετά τη γέννηση του πρώτου παιδιού μπορεί να ανατραπεί. Έτσι ενώ οι νέοι γονείς είναι πολύ χαρούμενοι για τον ερχομό του νέου μωρού, φοβούνται μήπως χαλάσει η σχέση με το πρώτο τους παιδί και του δημιουργηθούν προβλήματα λόγω του μικρότερου παιδιού. Πολλές δε φορές έχουν ακούσει κυρίως από τους μεγαλύτερους για το πώς θα έπρεπε να έχουν προετοιμάσει το έδαφος ώστε να αποφύγουν τυχόν προβλήματα με το πρώτο παιδί ειδικά στις μέρες μας που ο τοκετός ισοδυναμεί με απομάκρυνση της μητέρας από το σπίτι για αρκετές μέρες μιας και ένα μεγάλο μέρος των τοκετών πραγματοποιούνται με καισαρική τομή.

Προσπαθώντας λοιπόν να προλάβουν το κακό, η πλειονότητα των νέων γονιών μιλούν στα πρωτότοκα παιδιά τους για την άφιξη του νέου μωρού πριν ακόμη η εγκυμοσύνη γίνει εμφανής στη μητέρα. Bέβαια, η εξήγηση πραγματοποιείται με διαφορετικό τρόπο σ’ ένα παιδί 18 μηνών απ’ ό,τι σ’ ένα παιδί 6 χρόνων. Παρόλα αυτά, όσο καλά κι αν έχει ενημερωθεί το παιδί, ακόμη και μετά από τις συμβουλές των ειδικών ή των πολλών βιβλίων που κατακλύζουν την αγορά για την προετοιμασία του τοκετού, της μητρότητας και των σχέσεων με το παιδί, εύκολα μπορεί  να παρασυρθεί από το συναίσθημα της ζήλιας, όταν βρίσκεται μπροστά στο πραγματικό γεγονός της γέννησης του δεύτερου μωρού.

Αυτό το συναίσθημα βέβαια είναι μια κατάσταση απολύτως φυσιολογική και αναμενόμενη, αφού το παιδί αρχίσει να βιώνει μια κατάσταση στην οποία  αρχίζει να μοιράζεται την προσοχή των άλλων, ενώ προηγουμένως μονοπωλούσε το ενδιαφέρον και αποτελούσε το επίκεντρο της προσοχής όλων. Πρέπει λοιπόν οι γονείς να έχουν προετοιμάσει όχι μόνο το έδαφος για την εισαγωγή του νέου μέλους στην οικογένεια αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσουν να χειριστούν καταστάσεις που δημιουργούν ένταση.

Έτσι προέχουν  τα πρακτικά θέματα αφού τις περισσότερες φορές που η μητέρα θα γυρίσει από το μαιευτήριο, και μιλώντας από την πείρα τριών παιδιών, η αντίδραση του παιδιού δεν είναι και η καλύτερη ειδικά αν αυτές τις μέρες δεν έχει επικοινωνήσει με την μητέρα του και δεν την έχει δει. Έτσι το νέο μωρό δεν μπορεί παρά να αποτελεί την αιτία του κακού που στέρησε από κοντά του τη μητέρα του και άρα η νέα γνωριμία κάθε άλλο παρά θετική μπορεί να είναι.

Πρέπει λοιπόν να βοηθούμε το παιδί ενημερώνοντας το για το που πηγαίνει η μητέρα του, και πρέπει να της μιλά στο τηλέφωνο αλλά και να  μπορεί να την επισκεφθεί στο μαιευτήριο μιας και όλα τα σύγχρονα μαιευτήρια έχουν δημιουργήσει παιδότοπους όπου τα αδελφάκια μπορούν να απασχοληθούν αλλά και να έλθουν σε επαφή με τη μητέρα τους. Έτσι, αμβλύνεται το αίσθημα της ανασφάλειας, που διακατέχει το παιδί από την απρόσμενη, απουσία της καθώς μέχρι την ηλικία τουλάχιστον των 9 ετών τα παιδία δεν έχουν αφαιρετική σκέψη, με αποτέλεσμα να σκέφτονται με βάση τον εαυτό τους και όχι τους άλλους.

Είναι επίσης σημαντικό να μην αλλάξει το καθημερινό του πρόγραμμα αυτές τις μέρες, ούτε να μετακινηθεί από το χώρο του σπιτιού του. Αν δεν υπάρχει η δυνατότητα να μείνει ο πατέρας μαζί του, μπορεί να το κρατήσει κάποια γιαγιά ή ένα άλλο άτομο, από τον στενό οικείο κύκλο.

Μετά  την επιστροφή από το μαιευτήριο, ένα καινούργιο πρόβλημα είναι αυτό του δωματίου που θα φιλοξενήσει το νέο μωρό κάτι που θα πρέπει να έχει διευθετηθεί από πριν καθώς μία ακόμη αλλαγή τέτοιου είδους για το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να αυξήσει τα αρνητικά  του συναισθήματα

Κάποιοι ειδικοί πιστεύουν πως το καλύτερο θα ήταν να υπήρχε χωριστό δωμάτιο, ώστε να εγκατασταθεί άμεσα το μωρό, κυρίως για να αντιμετωπιστεί η ζήλια που μπορεί να εκδηλώσει το μεγάλο παιδί και στην περίπτωση που κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατόν ειδικά στις μέρες μας με την οικονομική κρίση τότε είναι καλό να μπαίνει το μωρό από την αρχή στο ίδιο δωμάτιο με το αδελφάκι του.

Σε μία τέτοια περίπτωση οι γονείς θα πρέπει να είναι έτοιμοι να τα βγάλουν πέρα τόσο με τις διατροφικές ανάγκες του μωρού που ακόμη δεν έχει μπει σε ένα τακτικό πρόγραμμα σίτισης και ύπνου αλλά και με την πιθανότητα το πρωτότοκο παιδί να νιώθει παραβίαση της ατομικότητας αλλά και της ησυχίας του.

Ωστόσο κάποιες από τις πιο σύγχρονες μελέτες στην ψυχολογία πιστεύουν πως το μωρό μπορεί να κοιμηθεί και στο δωμάτιο των γονιών του για κάποιο διάστημα ή ακόμη και στο κρεβάτι τους αφού έτσι βρίσκεται πιο κοντά στην καρδιά της  μητέρας, ένας ήχος που αποτελεί το γνώριμο από την μήτρα περιβάλλον ηρεμίας του μωρού. Σε αυτή την περίπτωση βέβαια θα  πρέπει να εξηγήσουν από πριν στο πρώτο παιδί την αναγκαιότητα αυτής της ενέργειας.

Αφού έχουν λοιπόν ρυθμιστεί όλα αυτά τα διαδικαστικά ζητήματα, δεν αργεί η στιγμή που οι γονείς διαπιστώνουν ότι το μεγαλύτερο παιδί κάνει κάθε τι για να αντλεί την προσοχή τους.

Οι ενοχές και ο φόβος των νέων γονιών μπορεί να τους οδηγήσει στο να αφιερώνουν πολύ λιγότερο χρόνο στο μωρό τους απ’ ό,τι στο πρωτότοκο παιδί. Αυτό έρχεται σε σύγκρουση με όσα πιστεύουν για τις ανάγκες της φροντίδας του μωρού ειδικά η μητέρα φτάνει σε υψηλά επίπεδα άγχους. Αντίθετα όμως δεν θα πρέπει να ανησυχούν γιατί, παρ’ ότι η προσοχή που δίνουν στο δεύτερο παιδί είναι μικρότερη, ωστόσο είναι πιο ποιοτική, αφού έχουν ήδη την εμπειρία της πρώτης γέννας και έχουν μάθει να αντιμετωπίζουν κάθε ανάγκη μέσα από την εμπειρία της πρώτης φοράς.

Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως το μωρό έχει ανάγκη κυρίως αγκαλιά και κάλυψη των βασικών του αναγκών για να νιώσει ευτυχισμένο και αυτά σίγουρα το δίνουν. Πρέπει να συνειδητοποιήσουν λοιπόν πως ένα μωρό νιώθει ασφαλές, ακόμη κι όταν ακούει τη φωνή των γονιών του, ή όταν βρίσκονται κοντά του ή μιλάνε στο αδελφάκι του ή όταν του διαβάζουν ένα βιβλίο.

Έτσι είναι πιο σημαντικό να δώσουν βάση στο να βοηθήσουν το πρωτότοκο παιδί να διαχειριστεί τη ζήλια του και να συνυπάρξει με το αδελφάκι του. Αυτό βέβαια  θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και από τη στάση του υπόλοιπου περιβάλλοντός που βρίσκεται κοντά στην οικογένεια όπως τους παππούδες και τις γιαγιάδες που συνήθως συμβάλουν στη φροντίδα του.

Άρα τι πρέπει να κάνετε:

Μην ξεχνάτε πως  κάθε παιδί είναι μοναδικό όχι μόνο ως προς την ηλικία αλλά και ως προς τις ανάγκες.

Δεν είναι καθόλου άσχημη ιδέα να ζητάτε από το μεγάλο παιδί να σας βοηθά στη φροντίδα του μωρού ώστε να νιώσει μέρος του νέου συνόλου .

Αν  ταΐζετε το μεγάλο παιδί και ταυτόχρονα πρέπει να ταΐσετε και το μωρό, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το παλιό καλό κόλπο με την πιπίλα καθώς το μωρό μπορεί να περιμένει, ενώ το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να  σχηματίσει την εντύπωση πως πέρασε σε δεύτερη μοίρα και έχασε τα πρωτεία του καθώς το αφήνετε αμέσως μόλις ζητήσει κάτι το μωρό.

Μπείτε στη διαδικασία να μιλήσετε και να αφουγκραστείτε πως νιώθει το μεγαλύτερο παιδί καθώς λόγω αναπτυξιακού σταδίου και αδυναμία αφαιρετικής σκέψης δεν είναι σε θέση να δεχθεί ότι θα μοιράζεται από εδώ και στο εξής το ενδιαφέρον σας με το αδελφάκι του. Κάποιες φορές μάλιστα μπορεί να πιστεύει πως αποκτήσατε το νέο μωρό επειδή δεν ήσαστε ικανοποιημένοι από το ίδιο είτε γιατί θέλατε να το τιμωρήσετε για την κακή συμπεριφορά του και ξεχνά ίσως ότι σας το ζητούσε επίμονα.

Συνειδητοποιήστε ότι έχει δίκιο που ζηλεύει και να το συζητήσετε μαζί του αρκετές φορές. Μπορεί αν φανεί χρήσιμο να μπείτε στη διαδικασία της αυτοαποκάλυψης και  να μοιραστείτε μαζί του τα συναισθήματα που είχατε κι εσείς για το αδελφάκι σας στην ηλικία του αρκεί να μην του δώσετε περίεργες ιδέες που να μπορεί να το βάλουν σε χειρότερες σκέψεις…

Ξεφυλλίστε μαζί του τα άλμπουμ με τις φωτογραφίες σας ή τα βίντεο από τον υπολογιστή σας και δείξτε του πως και το ίδιο στις ανάλογες φάσεις της ανάπτυξής του έμοιαζε με το νέο μωρό.

Σταματήστε να το  υπερπροστατεύετε και δώστε του ποιοτικό χρόνο, καθώς όλες οι μελέτες έχουν δείξει πως μετρά η ποιότητα και όχι ή ποσότητα του χρόνου που περνάμε με το παιδί

Πέρα όμως από όλα όσα πρέπει να κάνετε είναι και κάποια πράγματα που καλό είναι να αποφύγετε…

Αν λοιπόν πρέπει να δώσετε στο νεογέννητο τα πράγματα του πρωτότοκου παιδιού σας, όπως την κούνια, το καροτσάκι, τα παιχνίδια καλό είναι να το έχετε πριν συζητήσει με το παιδί αλλιώς καλό είναι να το αποφεύγετε.

Δεν χρησιμοποιούμε φράσεις όπως : «Σταμάτα, το κάνεις διαρκώς να κλαίει...» «Δε σ’ αγαπώ...» «Μην το πιέζεις...» «Θα το πνίξεις..»  «Μην το ακουμπάς…|

Δεν το συγκρίνουμε με τίποτα με το μωρό λέγοντας : «Το μωρό είναι καλύτερο...» «Αχ, αυτό το μωρό είναι θαύμα...» «Τι ωραία που γελά...» «Είναι πολύ πιο όμορφο από σένα»….. έ!!!! αν πείτε και κάτι τέτοιο σίγουρα θα πρέπει να ζητήσετε επαγγελματική βοήθεια…

Αν το παιδί είναι προσχολικής ηλικίας δεν θα πρέπει να  το  στείλετε σε παιδικό σταθμό, μόλις γεννηθεί  το μωρό

Δεν επιτρέπετε να  του αλλάξετε δωμάτιο, αν μέχρι τότε κοιμόταν μαζί σας γιατί σίγουρα θα νιώσει απειλή και απόρριψη.

Δεν τιμωρούμε το παιδί αν απειλήσει το μωρό αλλά συζητούμε μαζί του. 

Πιστέψτε  με, μετά από τρία υπέροχα παιδιά, κατάλαβα πως η επιθετικότητα και ο θυμός των γονιών μόνο τα ίδια αποτελέσματα μπορεί να φέρουν στο παιδί ενώ η ηρεμία αποτελεί σταθερή αξία στο μεγάλωμα και τη διαπαιδαγώγηση τους. 

Σχολικός εκφοβισμός και πως μπορούμε να τον αντιμετωπίσουμε

Γράφει ο Δρ Λυράκος Γεώργιος CPsychol

Αν θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό στην έννοια εκφοβισμός θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι σωματικός ή ψυχολογικός εκφοβισμός που συμβαίνει κατ 'επανάληψη με την πάροδο του χρόνου. Ο εκφοβισμός αυτός, μπορεί να είναι εμφανής (π.χ., τα πειράγματα, το χτύπημα, ή κλοπή) με τα αγόρια να είναι πιο συχνά οι εμφανείς νταήδες, ή και συγκεκαλυμμένος (δηλαδή να γίνεται μέσα από τη διάδοση φημών ή αποκλεισμό των παιδιών από το σύνολο), με τα κορίτσια να είναι πιο συχνά οι συγκαλυμμένοι "νταήδες". Αντίστοιχα ο σχολικός εκφοβισμός, ή όπως πιο συχνά ακούμε στις μέρες μας με τον όρο school bulling, είναι ο εκφοβισμός ενός συγκεκριμένου παιδιού, είτε με λόγια είτε με πράξεις, συστηματικά και εσκεμμένα από μια ομάδα στον χώρο του σχολείου ή στη διαδρομή για το σχολείο, ακόμη και μέσα στο σχολικό.  Για  την ιστορία του όρου, η πρώτη έννοια που αποδόθηκε από το 1970 ήταν mobbing - από τη λέξη mob (όχλος) όρος ο οποίος χρησιμοποιείται και σήμερα για την συναισθηματική παρενόχληση των ενηλίκων στο χώρο εργασίας.

Τι γνωρίζουμε ερευνητικά για το φαινόμενο του εκφοβισμού;

Σύμφωνα με έρευνα του ΕΠΙΨΥ ανάμεσα σε 4.141 εφήβους το 2014, τα παιδιά σε ποσοστό 6,4% ανέφεραν ότι έχουν υποστεί ενοχλητικά πειράγματα τουλάχιστον δύο φορές τον μήνα μέσα στο τελευταίο δίμηνο, ενώ το 7,5% ανέφερε ότι βρέθηκε στη θέση του εκφοβιστή. Σε μία άλλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το τμήμα Κοινωνικής πολιτικής του ΕΚΚΕ στην Αθήνα, το 37% των μαθητών του  Δημοτικού δήλωσε ότι υπήρξαν θύματα σχολικής βίας σε αντίθεση με το 11% των μαθητών του Γυμνασίου. Στην ίδια μελέτη το 13% των μαθητών του  δημοτικού και το 11% των μαθητών του γυμνασίου δήλωσε ότι  επιτέθηκαν και οι ίδιοι  σε συμμαθητές τους. Τέλος από τα παιδιά που επισκέπτονται τη Μονάδα Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) του Νοσοκομείου Παίδων «Παναγιώτη & Αγλαΐας Κυριακού», ένα μεγάλο ποσοστό της τάξης του 20%-30% των αιτημάτων αφορά τον εκφοβισμό, ενώ στη Γραμμή στήριξης 8001180015 ο εκφοβισμός αποτελεί κυρίαρχο θέμα για το οποίο ζητούν στήριξη όσοι καλούν.

Αντίστοιχα ποσοστά παρατηρούμε και σε άλλες χώρες όπως στις  Η.Π.Α. και στη Μεγάλη Βρετανία που μελετούν πολλά χρόνια το φαινόμενο και κάνουν λόγο για ποσοστό εκφοβισμού, που ξεπερνά το 40%. Στην Αγγλία γίνονται ειδικά μαθήματα για “personal and social education” και υπάρχουν ειδικά σχολεία για θύματα του bulling.

Ποιοι  είναι όμως οι εκφοβιστές;

Τα παιδιά που φέρονται ως νταήδες, συνήθως επιδεικνύουν έντονο αίσθημα αυτοεκτίμησης. Τους αρέσει να αισθάνονται ισχυρά και ότι έχουν πάντα τον έλεγχο. Παρουσιάζουν  στοιχεία προβληματικής, αντικοινωνικής και συχνά παραβατικής συμπεριφοράς, ενώ συνήθως αντιπαθούν το σχολείο, καπνίζουν ή κάνουν χρήση αλκοόλ. Οι  νταήδες συχνά προέρχονται από οικογένειες που χρησιμοποιούν τη σωματική τιμωρία στην πειθαρχία ενώ οι φροντιστές των νταήδων συνήθως  είναι αμέτοχοι και τους λείπει θαλπωρή. Τα παιδιά που είναι νταήδες είναι συχνά  προκλητικά προς μορφές εξουσίας και είναι ικανά να σπάσουν τους κανόνες.

Ποια είναι τα θύματα του εκφοβισμού;

Περνώντας στην αντίπερα όχθη, τα παιδιά που είναι θύμα εκφοβισμού είναι συχνά ανασφαλή, κοινωνικά απομονωμένα, ανήσυχα, και έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Είναι απίθανο να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους ή να προβούν σε αντίποινα και τείνουν να είναι πιο αδύναμα από τους συνομηλίκους τους. Έτσι τα παιδιά αυτά είναι ευάλωτα, παθητικά, διαφέρουν από τα άλλα καθώς είναι πιο ήσυχα. Συχνά είναι οι καλοί μαθητές, φοράνε γυαλιά, ή δεν μιλούν καλά ελληνικά, ή είναι καινούργια στο σχολείο και δεν έχουν φίλους.

Ποια είναι τα συμπτώματα του σχολικού εκφοβισμού;

Τυπικά  τα συμπτώματα ενός εκφοβιζόμενου περιλαμβάνουν πονοκέφαλο, πόνο στην κοιλιά, κακό ύπνο, θλίψη, αλλαγή συνηθειών, μεταβολή της σχολικής επίδοσης και τελικά άρνηση να πάει στο σχολείο.

Ποιοι είναι οι παρατηρητές;

Πέρα όμως από τους εκφοβιστές και τα θύματα τους, μεγάλο ρόλο στο φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού παίζουν και οι παρατηρητές, τα άτομα δηλαδή εκείνα που δεν μιλούν (όπως και το θύμα), βλέπουν όμως και συμμετέχουν παθητικά, αλλά με έναν τρόπο σαδιστικό. Οι παρατηρητές αντλούν και αυτοί ικανοποίηση, καθώς βλέπουν τους εκφοβιστές να  χτυπάνε τα άλλα παιδιά, και κάνουν πλάκα, γελάνε, ή βρίζουν.

Ποιες είναι οι τυπικές αντιδράσεις ενηλίκων στον εκφοβισμό;

Ο Σχολικός εκφοβισμός συχνά θεωρείται ως μια ακίνδυνη ιεροτελεστία της μετάβασης που όλα τα παιδιά θα βιώσουν. Εκτός και αν ο εκφοβισμός ενδέχεται να οδηγήσει σε σωματικές βλάβες, πολλοί ενήλικες πιστεύουν ότι είναι καλύτερα να αφεθεί να επιλυθεί από τα παιδιά και τους συνομηλίκους τους χωρίς να παρέμβουν, κάτι που όμως έχει οδηγήσει στην αύξηση του φαινομένου παγκοσμίως και στη δημιουργία μακροχρόνιων επιπτώσεων στα παιδιά που έχουν πέσει θύματα εκφοβισμού.

Ποια είναι τα μακροχρόνια αποτελέσματα του εκφοβισμού;

Ξεκινώντας από τους θύτες, τα παιδιά που είναι νταήδες ενδέχεται να έχουν νομικά ή ποινικά προβλήματα ως ενήλικες. Επίσης τα παιδιά μπορούν να μεταφέρουν τις συμπεριφορές εκφοβισμού και να βιώσουν δυσκολίες κατά την ενηλικίωση στη διαμόρφωση και διατήρηση σχέσεων. Ακόμη μεγαλύτερα είναι τα αποτελέσματα στα παιδία που πέφτουν θύματα εκφοβισμού που συχνά αντιμετωπίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και κατάθλιψη ακόμα και στην ενήλικη ζωή. Τα παιδιά που είναι θύματα εκφοβισμού θεωρούν το σχολείο ως ένα ανασφαλές έδαφος και είναι πιθανό να χάσουν περισσότερες ημέρες του σχολείου από τους συνομηλίκους τους με αποτέλεσμα  η εκπαίδευση τους να επηρεάζεται αρνητικά.

Πως πρέπει να διαχειριστεί ένας δάσκαλος το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού;

Ο δάσκαλος αρχικά πρέπει να είναι εκπαιδευμένος να διαχειρίζεται το bullying και είναι πάρα πολύ βασικό να αντιμετωπίσει την τάξη ως ομάδα, να βάζει κανόνες στην τάξη, να μιλήσει με τους μαθητές και να τους ενθαρρύνει να εκφράζονται, και να μιλούν χωρίς να φοβούνται. Αυτό που πρέπει να περάσει στα παιδιά είναι ο κανόνας πως «η βία δεν είναι αποδεκτή». Έτσι όταν ο δάσκαλος βρεθεί στην ανάγκη να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο φαινόμενο, θα πρέπει να αναπτύξει μια σχολική πολιτική ευρείας αποδοχής για τον εκφοβισμό για να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών και των μαθητών, να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού και να βελτιωθεί το συνολικό σχολικό περιβάλλον και να εξασφαλίσει ότι συντελείται αλλαγή στην τάξη. Μπορεί επίσης να ενδυναμώσει τους μαθητές μέσω προγραμμάτων όπως παροχής συμβουλών από ψυχολόγους, η σωστής διαμεσολάβησης, ή επίλυσης των συγκρούσεων. Επίσης κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να φτιάξει το «κουτί του εκφοβισμού» όπου τα παιδιά θα γράφουν ό,τι τους συμβαίνει ή θα προτείνουν λύσεις, αλλά και κονκάρδες-βραβεία για όσα παιδιά δείχνουν σεβασμό και αλληλεγγύη, ενώ μπορεί να ορίσει και μια ομάδα παιδιών-διαμεσολαβητών.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε οι γονείς

Ενημερώνουμε, τους δράστες, τα θύματα αλλά και τους μάρτυρες. Για να αποφευχθούν καταστροφικές συνέπειες για τη μετέπειτα ζωή τους, θα πρέπει να μην είναι παθητικοί δέκτες ή επιθετικοί αλλά να βοηθηθούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα και οι μάρτυρες να μη φοβούνται να αποκαλύψουν την αλήθεια. Πρέπει λοιπόν να γίνουμε παραδείγματα οι ίδιοι για τα παιδιά μας τόσο στο σπίτι όσο και γενικότερα. Οφείλουμε  να συμβουλεύσουμε τα παιδιά να είναι σε επαγρύπνηση και να έχουν αυτοπεποίθηση ενώ μπορούμε να τους περάσουμε και κάποια μηνύματα που θα τους βοηθήσουν στην όλη διαδικασία.

Ποια μηνύματα πρέπει να δώσουμε στα παιδιά μας

Είναι πολύ σημαντικό να περάσουμε στα παιδιά μας το μήνυμα πως όλοι έχουν το δικαίωμα στη διαφορετικότητα και στην προσωπική ελευθερία και δεν είναι υποχρεωμένοι να υφίστανται την απομόνωση, τον εξευτελισμό, τη βία και την υποτίμηση από τους άλλους. Όποιος το πιστέψει αυτό για τον εαυτό του μπορεί να πείσει και τους άλλους. Ζητείστε λοιπόν από τα παιδιά σας να διευρύνουν τον κύκλο των φίλων τους και να προσέχουν ο ένας τον άλλο και ταυτόχρονα να αποφεύγουν χώρους πιθανής επίθεσης. Μάθετε τους επίσης πως θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τέτοιες καταστάσεις εκφοβισμού με έξυπνο τρόπο.

Ποιες είναι οι έξυπνες αντιδράσεις για τα παιδιά

1.                  Ενημέρωσε δασκάλους / γονείς

2.                  Μη δείχνεις πανικό ή αναστάτωση

3.                  Απόφυγέ τους αλλά όχι τρέχοντας

4.                  Αγνόησε εντελώς όσα ακούς

5.                  Χρησιμοποίησε έξυπνες απαντήσεις με χιούμορ: Αν κάποιος, για παράδειγμα, σου πει                         «Είσαι ηλίθιος», μπορείς να απαντήσεις: «Ωραία, αυτό μας κάνει δύο!»

6.                  Χαμογέλα ή γέλα με όσα ακούς σαν να μη σε ενοχλούν

Τι να προσέχουμε όλοι μας για να προλάβουμε το φαινόμενο του εκφοβισμού;

·                     Χρησιμοποίηση υβριστικών ή περιπαικτικών εκφράσεων

·                     Απειλές και εκβιασμός

·                     Σωματική βία, χτυπήματα, τσιμπήματα, δαγκωνιές, σπρωξίματα 

·                     Κλοπές

·                     Ζημιές στην προσωπική περιουσία κάποιου

·                     Επιδιωκόμενη απομάκρυνση των φίλων

·                     Εσκεμμένο ή συχνό αποκλεισμό μαθητών από κοινωνικές δραστηριότητες

·                     Διάδοση κακοηθών και ψευδών φημών

·                     Εκβιαστικά τηλεφωνήματα, ή τηλεφωνήματα σε ακατάλληλες ώρες χωρίς απάντηση

·                     Και τέλος ηλεκτρονικό bullying μέσω κινητού τηλεφώνου ή  του διαδικτύου

. 

Μήπως σας εκμεταλλεύονται και δεν θέλετε να το αποδεχθείτε;

Ένα από τα ζητήματα με το οποίο  πολλοί άνθρωποι παλεύουν  είναι η στιγμή που συνειδητοποιούν ότι έχουν γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης, κάτι που συμβαίνει όταν ένα άλλο άτομο να επωφεληθεί από κάτι ή κάποιον, ως μέσο για να εκπληρώσουν το  βασικό τους  στόχο. Τα συγκεκριμένα άτομα εκμεταλλεύονται αυτό που αντιλαμβάνονται ως μια ευπάθεια ή ευαλωτότητα, ώστε να αποκτήσουν πλεονέκτημα απέναντι στον άλλο άνθρωπο.

Και ενώ υπάρχουν περιπτώσεις όπου είναι προφανές ότι κάποιος σας εκμεταλλεύεται, όπως όταν κάποιος αρχίζει ξαφνικά να ξοδεύει πολύ χρόνο μαζί σας και στη συνέχεια σας ζητά κάτι και έπειτα μόλις το αποκτήσει, είτε σας ζητά κάτι άλλο είτε προχωρά σε κάποιον άλλο, το γεγονός ότι σας έχει χρησιμοποιήσει είναι κάτι παρόμοιο με την κακοποίηση, μπορεί να εμφανιστεί από κει που δεν το περιμένετε και να σας αιφνιδιάσει. Όταν όμως μπούμε στη διαδικασία να αναγνωρίσουμε κάτι τέτοιο, μπορεί να αμφισβητήσουμε  τον εαυτό μας, ειδικά αν έχουμε την τάση να θέλουμε να «βλέπουμε το καλύτερο στους ανθρώπους» ή ανήκουμε στην κατηγορία που σχεδόν πάντα αναλαμβάνουμε το φταίξιμο σε κάθε περίπτωση.

Η εκμετάλλευση λοιπόν είναι πιθανό να περιέχει ένα στοιχείο «στόχευσης»  όταν κάποιος  αναγνωρίσει πως  ένα άτομο μπορεί να του φανεί χρήσιμο, οδηγώντας τον  μερικές φορές στο σημείο να μπει σε μια διαδικασία μέσα από την οποία να εκμεταλλευτεί αυτά που θεωρεί ως «τρωτά σημεία» στον άλλο, και τα οποία μπορεί στην πραγματικότητα  να αποτελούν μόνο καλό γνωρίσματα, όπως είναι το να εμπιστεύεσαι τους ανθρώπους. Σε μια διαφορετική περίπτωση τα άτομα που θα γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης μπορεί να έχουν ένα ιδανικό «μειονέκτημα», που στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από ένα χαρακτηριστικό όπως διαφορετική ηλικία, φυλή, θρησκεία ή ακόμη και η ύπαρξη ενός παιδιού ή ακόμη και η σεξουαλική διαφορετικότητα.

Έτσι θα πρέπει να προσέχουμε όταν ξαφνικά ένα άτομο που πριν πολύ καιρό μας είχε απορρίψει, ξαφνικά μετά από μία πρόσφατη απώλεια μιας σχέσης επανέρχεται κοντά μας ζητώντας μια σχέση με ελευθερία κινήσεων και δεσμεύσεων, καθώς πολύ συχνά, το επόμενο βήμα είναι με το που μπούμε στη σχέση και διεκδικήσουμε κάτι παραπάνω να βρούμε απέναντι μας μία δικαιολογία του τύπου έχουμε διαφορετικούς χαρακτήρες ή μεγάλη διαφορά ηλικίας και διάφορα άλλα που όπως είναι προφανές υπήρχαν ήδη μέσα στο μυαλό αυτού του ατόμου, πολύ πριν μας πλησιάσει, ως πεποιθήσεις και απλά τα χρησιμοποίησε ως όπλα για την διασφάλιση της ελευθερίας του από ένα άτομο που ούτως ή άλλως είχε ήδη απορρίψει και στο παρελθόν.

Αν είστε σε μια παρόμοια κατάσταση, ρωτήστε τον εαυτό σας γιατί επιλεχθήκατε και μπορώ να σας διαβεβαιώσω, πως δεν έχει να κάνει σε καμία περίπτωση με το αν αξίζετε ως άνθρωπος, άντρας ή γυναίκα,  εραστής ή σύντροφος η όποιον άλλο ρόλο έχετε χρεωθεί, ενώ  πάντα έχει να κάνει με το πώς η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να λειτουργήσει για το άλλο άτομο και  είναι πολύ πιθανό ότι θα σκέφτηκε πως θα νιώσετε  «κολακευμένοι» και μόνο συμμετέχοντας σε μία σχέση με το άτομο αυτό.

Όπως όμως είναι φυσικό, ένα άτομο που μπαίνει στη διαδικασία να σας εκμεταλλευτεί δεν πρόκειται ποτέ να δεχθεί ή ακόμη και να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί και δεν θα ήθελε με κανένα τρόπο να φανεί πως θέλει κάτι τέτοιο. Αντίθετα τέτοια άτομα βλέπουν  τις πράξεις τους σαν την ηλιαχτίδα στη μονότονη ζωή σας, σαν ένα θείο δώρο που σας χαρίζουν οδηγώντας σας σε ένα μαγικό ταξίδι χάρη σε αυτούς, βάζοντας σας σε μία συναρπαστική εμπειρία, αφού σας δωρίζουν κάτι από τον εαυτό τους. Νομίζουν μάλιστα πως πρέπει να νιώθετε τεράστια ικανοποίηση αφού σας δίνουν έστω και λίγο από το εγώ τους και εκλογικεύουν το γεγονός ότι σας έδωσαν κάτι έστω και εάν αυτό δεν ήταν πολύ, ή δεν ήταν αυτό που είχατε ανάγκη, ή ακόμη και εάν δεν ήταν αυτό που ζητάτε, ή δεν ήταν κοινή συναίνεση, ακόμη και εάν έχετε νιώσει πως αυτή η σχέση σας αποστραγγίζει τελείως από συναισθήματα και δυνάμεις. Έτσι τείνουν να υπερεκτιμούν όσα σας δίνουν ενώ δεν είναι καν δόσιμο αλλά μια κρυμμένη ατζέντα που κρύβει πολύ καλά ένα πλάνο και αυτό δεν είναι τίποτα άλλο από το ίδιο όφελος. Και εάν το συνειδητοποιούν είναι άξιοι της τύχης τους αλλά εάν το κάνουν ασυνείδητα τότε θα συνεχίσουν να είναι δυστυχισμένοι σε κάθε σχέση τους.

Όπως όμως και να έχει εσείς έχετε ήδη υποστεί μία μεγάλη περιπέτεια

Και αυτό είναι που σας κάνει να νιώθετε τόσο πληγωμένοι μόλις συνειδητοποιήσετε πως έχετε πέσει θύματα εκμετάλλευσης από κάποιον άλλο που μπορεί να εμπιστευτήκατε, πιστέψατε, η ακόμη και παραδοθήκατε, ενώ  εκείνοι απλά σας «ανάβανε» τόσο όσο να πετύχουν τον στόχο τους.

Οι εκμεταλλευτές ξεχωρίζουν από τους ανθρώπους που ίσως  ξεκινούν με «καλές προθέσεις» και στην πορεία τα κάνουν θάλασσα, αλλά το αναγνωρίζουν  και προσπαθούν να επανορθώσουν  ή τουλάχιστον σταματούν, από το γεγονός ότι αυτοί γυρίζουν γύρω από την επιδίωξη της εκπλήρωσης των αναγκών τους των επιθυμιών και των προσδοκιών τους οι οποίες θα πρέπει να ικανοποιούνται ακόμη και επιθετικά (με τη βία), ενδεχομένως με ένα χαμόγελο στο πρόσωπό τους, λέγοντας σας πώς και οι δύο βγαίνετε κερδισμένοι από αυτό. Δεν πρόκειται όμως ποτέ να νοιαστούν για το αντίκτυπο που έχει η κάθε πράξη τους πάνω σας επειδή θα συνεχίσουν να σας χρησιμοποιούν μέχρι να αποκτήσουν ό, τι θέλουν ή να σας κόψουν  την γενναιόδωρη «προσφορά» τους.

Αν αισθάνεστε λοιπόν ότι κάποιος σας εκμεταλλεύεται, είναι πολύ πιθανό να συμβαίνει κάτι τέτοιο στην πραγματικότητα

Να θυμάστε λοιπόν πάντα πως η φιλία ή μια σχέση δημιουργεί το αίσθημα και μοιάζει με τη φιλία ή μια σχέση. H εκμετάλλευση, φαίνεται  και σας  κάνει να αισθάνεστε σαν εκμετάλλευση.

Άρα πάρτε μια ανάσα, ανασυγκροτηθείτε και κάντε ένα βήμα πίσω και επαναπροσδιορίστε τη συγκεκριμένη σχέση…..  

Δρ Γ. Λυράκος, MSc, PhD, CPsychol